بهرام رحمانی:

bahram.rehmani@gmail.com

وضعیت پناهجویان در شهر زلزلهزده وان، همچنان وخیم است!

وقوع زمینلرزهای قوی در شرق ترکیه، ویرانی و تلفات قابلتوجهی به دنبال داشته است. شدت زمین لرزهای که روز یکشنبه ۲۳ اکتبر ۲۰۱۱ برابر با اول آبان ۱۳۹۰، شرق ترکیه را لرزاند بالغ بر ۲،۷ ریشتر بودە است. مرکز اثر این زمینلرزه، شهر ارجیش واقع در استان وان و در نزدیکی مرز ایران است.

استان کردنشین وان، در حدود ۹۰ کیلومتری ایران واقع شده و کانون زلزله با وان ترکیه ۱۹ کیلومتر و با ایروان پایتخت ارمنستان ۱۹۲ کیلومتر فاصله دارد.

شمار افراد جانباخته تاکنون ۶۰۰ نفر برآورد شده است و گفته میشود احتمالا این رقم همچنان افزایش پیدا خواهد کرد. همچنین در حال حاضر بیش از ۴۰۰۰ نفر نیز مجروح شدهاند. حدود ۳۰ درصد تمامی ساختمانهای منطقه به شدت آسیب دیده و مابقی ساختمانها نیز دچار خساراتی نسبتا جدی شدهاند. بر اثر پسلرزهها، دهها هزار نفر از مردم مجبورند تا برای حفظ جان خود شب را در محیط های باز و در سرمایی جانفرسا سپری کنند. بسیاری از مردم منطقه، همچنان از دسترسی به امکانات اولیهای چون چادر و پتو و بخاری محروم هستند.

هماکنون یک حالت غیرعادی همراه با ترس و وحشت بر شهر ۳۸۰ هزار نفری «وان» و شهر ۷۵ هزار نفری «ارجیش» حاکم است. در این میان، وضعیت پناهجویان در شهر وان، بسیار وخیمتر است. در چنین وضعیتی پناهجویان ساکن وان، به دلایل مختلف امنیتی و زبانی و غیره از مشکلات مضاعفی نیز در رنجند. بر اساس قوانین دفتر کمیسیاریای عالی پناهندگان در استان وان و همچنین قوانین دولت ترکیه پناهندگان بدون برگه اجازه خروج، حق ندارند شهرهای این استان را ترک کنند.

از سوی دیگر خبرگزاریها از جمله خبرگزاری رویترز، از خودداری دولت ترکیه از پذیرفتن کمکهای بینالمللی به حادثهدیدگان گزارش دادهاند.

وزیر کشور ترکیه نیز در ساعات اولیه زلزله، از فرو ریختن ۸۰ دستگاه ساختمان چندطبقه در شهر ارجیش خبر داده و اظهار داشته که شماری از مردم همچنان در زیر آوار برخی از این ساختمانها گیر افتادهاند. شهر ارجیش، بیشترین میزان آسیبها و تلفات را در این زمینلرزه داشته و به عنوان یکی از زلزلهخیزترین مناطق این کشور شناخته میشود. ستاد بحرانی که دولت تشکیل داده، اعلام کرده که در سراسر مناطق زلزلهزده ۹۷۰ ساختمان ویران شدهاند.

محققان آمریکایی، بیش از ۱۰۰ پس لرزه در شرق ترکیه را ثبت کردهاند که بزرگی یکی از آنها ۶ ریشتر برآورد شده است. در پی وقوع این پسلرزهها، مقامات مسئول به مردم هشدار دادهاند که از نزدیک شدن به ساختمانهای آسیبدیده خودداری کنند. زیرا امکان فرو ریختن آنها افزایش یافته است.

بسیاری از مردم شهر وان و ارجیش، به خصوص شبهای نخست پس از زلزله را در فضای باز و یا درون چادرهای امدادی سر کردهاند.

رجب طیب اردوغان، نخستوزیر ترکیه از پیشنهادات کمک که از سوی کشورهای دیگر نظیر ارمنستان و اسرائیل ابراز شده، قدردانی کرد و ضمن رد این پیشنهادات افزود که ترکیه خود به تنهایی قادر به مدیریت و حل این فاجعه طبیعی است.

در حالیکه یکی از پرستاران نیز به شبکه تلویزیونی ترکزبان CNN گفته است که آسیبهای وارده به بیمارستان شهر ارجیش به حدی زیاد بوده است که کارکنان بیمارستان مجبور به مداوای حادثهدیدگان در فضای باز هستند.

ذوالفقار عرب اوغلو شهردار شهر ارجیش در مصاحبهای با شبکه «انتیوی»، گفت: «خیلیها جان خود را از دست دادەاند. چندین ساختمان فروریخته و وسعت خرابیها خیلی زیاد است.» او اضافه کرد: «ما نیازمند کمکهای فوری پزشکی هستیم.» خبرهای رسیده از شهر زلزلهزده وان حاکی از شرایط بسیار بحرانی شهر بودە، مردم شهر با از دست دادن خانه و کاشانه خود فاقد حداقل امکانات لازم برای پشت سر گذاشتن این شرایط بسیار سخت میباشند.

لازم به تاکید است که در ساعتهای اول وقوع زلزله، کشورهای آمریکا٬ اسرائیل٬ لهستان٬ مجارستان انگلیس٬ آلمان و چندین کشور دیگر آمادگی خود را برای یاری رساندن و ارسال کمکهای لازم از جملە چادر، پتو، دارو٬ غذا و وسایلهای اولیه اعلام کردند، اما این خواست از سوی دولت ترکیه رد شد. در حالیکه انجام اقدامات عاجل در ساعتهای اولیه هر فاجعهای بسیار مهم و حیاتی است. در واقع دولت ترکیه، عمدا این فرصت را سوزاند و امتناع دولت ترکیه برای پذیرش کمکهای بینالمللی انساندوستانه، موجب افزایش آمار تلفات شد. بسیاری از مسئولین و مردم منطقه و حتی خبرگزاریها به این اقدام غیرانسانی دولت ترکیه انتقادهای زیادی کردهاند. این موضع ترکی، هیچ معنی جز تحمیل ستم و سرکوب و تبعیض به مردم کرد، معنی دیگری ندارد.

حتی دو مجری تلویزیون ترکیه، بیشرمانه و وقیحانه از زلزله وان اظهار خوشحالی کردەاند. اظهار خشنودی و شادی از وقوع زلزله در منطقه کردنشین و خسارات جانی و مردم محروم و ستمدیدهای كه فاقد امكانات اوليه و مسكن امن هستند و در زير خروار ها خاك ماندهاند، جز رسوایی برای دولت ترکیه، معنی دیگری ندارد. این زلزله، تنها چند روز پس از لشکرکشی زمینی و هوایی نیروهای مسلح ترکیه به کردستان عراق برای سرکوب سازمان کارگران کردستان «پ.ک.ک» و بمباران کوههای قندیل که مقر پ.ک.ک در آنجاست، به وقوع پیوسته است. دولت ترکیه، در رابطه با نجات آسیبدیدگان نه تنها به موقع وارد عمل نشد، بلکه حتی ادعا کرد که هیچ کمکی را نمیپذیرد. اما ابعاد این فاجعه به حدی هولناک است که گفته میشود گروههای امداد از آذریایجان و ایران، بدون هماهنگی با دولت ترکیه، برای کمک به آسیبدیدگان وارد منطقه زلزلهخیز شده بودند. اما سرانجام دولت ترکیه، با روشن ابعاد گستردهتر فاجعه انسانی، حتی گروههای امداد اسرائیلی را نیز پذیرفت.

مصطفی اِردیک، رییس مرکز لرزهنگاری «کاندیلی» در استانبول، در یک کنفرانس خبری در مورد تعداد کشتهشدگان، گفته است قربانیان این زمینلرزه را میتوان «۵۰۰ تا هزار تن» تخمین زد.

معاون نخستوزیر ترکیه نیز گفته است در نتیجه این زمینلرزه بیشترین خسارت به خانههای روستاهای نزدیک به شهر وان وارد شده که نسبت به ساختمانهای شهری، مقاومت کمتری دارند.

گزارشها و تصاویر خبری حاکیست علاوه بر خانههایی که ویران شده، شماری از منازل و ساختمانهای منطقه دچار خسارت شده و دهها هزار تن از شهروندان این مناطق با وجود سرمای شدیدی که از چند روز قبل شدت گرفته، شب را در هوای آزاد، در خیابان ها و معابر عمومی گذراندهاند.

در این میان وضعیت پناهجویان ساکن وان، بسیار وخیمتر است. یک روزنامهنگار ایرانی به نام «بهروز صمدبیگی» در ترکیه، گفته است: «پناهندگان شهر وان بدون برگه اجازه خروج، حق ندارند شهرهای استان وان را ترک کنند، در شرایط فعلی هم امکان صدور چنین برگهای برای پناهجویان فراهم نیست. تاکنون هیچکس نتوانسته است اجازه خروج بگیرد. نگرانیهایی که طی دو روز گذشته، به ویژه بعد از وقوع چندین پسلرزه به وجود آمده، باعث شده تعدادی از پناهجویان به صورت غیرقانونی از شهر خارج شوند.»

مهدی تاجیک، دیگر روزنامهنگار ساکن ترکیه، با اشاره به احتمال انتقال پناهجویان ایرانی به سایر شهرهای این کشور نسبت به روزهای بعد از انتقال هم خوشبین نیست: «این اتفاق مثبت است و دستکم در آن شهرها احتمالا با محرومیت کمتری روبرو خواهند شد ولی نگرانی از طولانی شدن پروسه رسیدگی به پروندههایشان بیشتر می شود.»

خطر شیوع بیماریهای مسری ساکنین اردوگاهها را تهدید میکند. سرما از یکسو و کمبو امکانات بهداشتی از جمله توالت و دستشویی و حمام، خطر شیوع بیماریهای مسری را بیشتر کردهاند. هنوز هم دهها هزار نفر از مردم آسیبدیده این منطقه، حتی از ابتداییترین امکانات مورد نیاز محروم هستند و در شرایط نامناسبی به سر میبرند.

اما آنچه که در این میان، دلخراشتر است وضعیت پناهجویانی است که در این موقعیت بیسرپناه و ناامن ماندهاند. شهر وان ترکیه، برای بسیاری از ایرانیان نام آشنایی است که تداعیکننده تجمع پناهندگان ایرانی و غیرایرانی در این شهر است. این شهر که در نزدیکی مرز ایران قرار دارد، اولین شهری است که پناهجویان ایرانی پس از ورود به ترکیه، در آنجا خود را به دفتر پناهندگان سازمان ملل و پلیس معرفی میکنند. گاه چندین سال طول میکشد تا پس از پذیرش درخواست پناهندگیشان، شرایط انتقال آنان به یک کشور امن اروپایی فراهم گردد.

«رضا»، دانشجوی اخراجی ایرانی که در شهر وان ترکیه تقاضای پناهندگی داده درباره وضعیت عمومی پناهجویان ایرانی زلزلهزده به «رادیو دویچهوله»، گفته است: «یکی از خانههایی که ایرانیان در آن ساکن بودند تقریبا تخریب شده و اصلا دیگر قابلسکونت نیست. بقیه خانهها هم واقعا وضعیت خطرناکی دارند. یعنی ترکهای خیلی بزرگ برداشتهاند و یا گچ و کاشیهای خانهها ریخته و اصلا قابل سکونت نیستند. دیشب هم که هوا سرد بود، تقریبا همه تمام مدت بیرون بودند و مجبور شدند در سرما بمانند و خیلیها دچار سرماخوردگی شدند. چادر به اندازه کافی نبود و پناهگاههایی که برپا شده به اندازه کافی نیستند تا ایرانیها بتوانند از آنها استفاده کنند. به طور خلاصه الان وضعیت پناهجوها خیلی پیچیده و اسفبار است.»

این پناهجوی ایرانی، همچنین به ندانستن زبان اشاره میکند و میگوید همین مساله باعث سردرگمی بیشتر پناهجویان زلزلهزده شده است.

درباره انتقال پناهجویان مصدوم به بیمارستانهای داخل ایران، رضا این احتمال را رد نمیکند و میگوید پلیس کسانی را که بخواهند به ایران برگردند بازرسی میکند و بنابراین، باید جلوی این کار گرفته شود.

رضا، میگوید روز دوشنبه دوم آبان زمانی که پناهجویان برای رسیدگی به وضعیتشان پس از زلزله مقابل دفتر سازمان ملل تجمع کرده بودند، یکی از وکلای پناهندگان اعلام کرده که پناهجویان اجازه استفاده از کمپهای موقت زلزلهزدگان را ندارند. این وکیل البته تاکید کرده که رایزنی برای حل این مشکل ادامه دارد.

رضا، در اینباره میگوید: «وقتی پناهجویان علت را جویا شدند، مسئولان مربوطه گفتند کاری از دست ما برنمیآید و ما مرتب با آنکارا و ژنو در تماس هستیم. آنها میگویند ما کمکی نمیتوانیم بکنیم، جز این که با این سازمانها تماس بگیریم. یعنی عملا پاسخی جدی از طرف سازمان و مسئولیناش به پناهجوها داده نشده است. یا مثلا وقتی ما وضعیتمان را بیان میکردیم، مرتب اظهار میکردند که وضعیت خود ما هم همین است، ما هم خانههامان خراب شده، ما هم جایی نداریم برویم. یعنی من حقیقتا پاسخ درستی نشنیدم. البته خب خیلی با هم دلی حرف میزدند، نمیشود این را انکار کرد. ولی در عمل ندیدهام که اقدامی شده باشد. میگفتند ما عاجزیم تا زمانی که خود آنکارا بتواند کمکی به ما برساند.»

رضا، میگوید اگر اجازه رسمی برای خروج از شهر وان به پناهجویان داده شود، دستکم آن عده که توان مالی رفتن به شهرهای دیگر را دارند میتوانند خود را از این وضعیت نجات دهند. البته واضح است که حتی در صورت صدور چنین اجازهای، گروه دیگری نیز هستند که پول کافی حتی به اندازه خرید یک بلیط قطار یا اتوبوس و رساندن خود به یک محل امن را ندارند.

مطابق با منابع آژانس پناهندگان سازمان ملل، ۳۳۰۰ پناهنده در شهر وان ساکن هستند که از کشورهای عراق، ایران و افغانستان میآیند. اکثر پناهندگانی که شاهد ویرانی جدی منازل خود بودهاند، در حال حاضر در محوطه خالی ناحیه اسکله (İskele) اسکان دارند و همچنان به انتظار کمک نشستهاند.

کارمندان آژانس پناهندگان سازمان ملل، به خاطر خسارات وارده به ساختمان دفاتر خود، شهر را ترک کردهاند و عملا پناهندگان را به حال خود رها شدهاند.

خروج پناهندگان از شهر ممنوع است و موظفند به روال سابق انتظار، برای انجام امور قانونی، به مقامات رسمی امضا بدهند. پیش از این پناهجویان موظف بودند هر هفته برای حضور و غیاب به دفتر پلیس مراجعه کنند و امضای خود را ثبت نمایند.

در گزارشات آمده است که حدود ۵۰ تا ۶۰ نفر از پناهندگان که در حین وقوع زلزله مصدوم شده بودند، با وسایل و امکانات محدود خودشان درمان شدهاند. هماکنون این پناهجویان، شدیدا به چادر، مواد غذایی، چادر، پتو، لباسهای زمستانی، کمکهای اولیه پزشکی و پول نیازمندند.

در چنین شرایطی، اولین حامی و چشم امید پناهندگان به کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان است. اما پناهجویان اعلام کردهاند با وجود مراجعات زیاد و حتی تجمعات چندصدنفره در مقابل ساختمان این سازمان در شهر وان و اعتراض به دفتر مرکزی آن در آنکارا، هنوز اقدام جدی در خصوص تامین امکانات اولیه زندگیشان از جمله لباس گرم، دارو، چادر، آب آشامیدنی و غذا به ویژه برای کودکان صورت نگرفته است. این مساله باعث خشم پناهندگان شده است. دولت ترکیه، به پناهجویان نیز کمک نکرده است. گذشته از این، دولت ترکیه هم مردم شهر وان و ارجیش و هم پناهجویان را از کمکهای بشردوستانه سایر کشورها محروم کرده است.

همچنین دفتر وان کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان نیز نسبت به امنیت و وضعیت زیستی و بهداشتی و تامین سرپناه برای پناهجویان علنا کوتاهی بیتفاوت بوده است.

هر چند تاکنون کمکهایی در کشورهای مختلفی غربی با هدف کمک به پناهجویان ایرانی در وان، جمع شده است. اما این کمکها، یا هنوز به دست آنها نرسیده و یا اگر هم رسیده باشد کافی نیستند. از این رو، باید به کمپین جمعآوری کمک مالی به این پناهجویان ادامه داد.

نهایت با تاخیر زیاد، دفتر یو ان شهر وان اطلاعیه رسمی را درباره زلزله در آن شهر منتشر نمود. در این اطلاعیه نکاتی به پناهجویان توصیه شده است.

پس از وقوع زلزله، مقامات ترکیه در حال انجام اقداماتی جهت امدادرسانی به تمامی افراد نیازمند میباشند. از آن جایی که در هر فاجعه و تخریب در چنین مقیاسی، اولویت به تلاشهای جستجو و نجات جان افراد داده میشود، کمکهای امداد رسانی ممکن است که به سختی انجام شود.

کمکهای امدادرسانی به وان، هر روز در حال افزایش است و با دریافت کمکهای بیشتر نیز رو به بهبود است. مطمئن باشید که این کمکهای امدادرسانی بدون در نظر گرفتن ملیت و یا وضعیت شخص با مقامات و کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد برای همه یکسان است.

دفتر کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد، باز میباشد و در همکاری نزدیک با مقامات محلی و سازمانهای غیردولتی (NGOs) جهت تسهیل در ارسال این کمکها از سازمانهای امدادرسانی به زلزلهزدگان از طرق تعیینشده میباشد.

در حال حاضر، سه مرکز امدادرسانی در وان وجود دارد. شما میتوانید آخرین اطلاعات مربوط به این مراکز را از دفتر کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد در وان و انجمن توسعه منابع انسانی (HRDF) به دست بیاورید.

خروج از وان بدون اجازه میتواند وضعیت شما را غیرقانونی کرده و در آینده برای شما مشکلاتی را ایجاد کند.

اداره کل امنیت و مقامات محلی در وان در حال کار بر روی برنامهای جهت تسهیل انتقال کسانی که احتیاج به نقل مکان از وان دارند میباشند. اگر شما فکر میکنید که شرایط شخصی شما اجازه ماندن در وان را به شما نمیدهد، میتوانید این موضوع را جهت رسیدگی با مقامات در میان بگذارید.

دفتر کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد در وان، با هماهنگی با اداره اتباع خارجی محلی، اطلاعات دقیقی را در ارتباط با هماهنگیهای لازم جهت انتقالی به شهرهای دیگر را در اختیار شما قرار خواهد داد. تمام این انتقالیها اختیاری خواهد بود و به کسانی که مایل هستند در وان بمانند این اجازه داده خواهد شد.

در صورتیکه مایل هستید به شهر دیگری نقل مکان کنید، بسیار مهم است که اطلاعات درست و دقیق در رابطه با اعضای خانواده و یا اقوام خود در دیگر شهرها را در اختیار مقامات قرار دهید. اطلاعات نادرست ممکن است که در آینده برای شما ایجاد مشکل کند.

حتی اگر اقوامی در شهرهای دیگر ندارید چنانچه به دلیل شرایط فعلی قادر به ماندن در شهر وان نمیباشید به شما اجازه داده خواهد شد که به شهر دیگری نقل مکان کنید.

لطفا توجه داشته باشید که شهرهایی که شما به آنجا نقل مکان میکنید شهر جدید پناهجوپذیر شما میباشد و این بدین معناست که در آینده مجددا به وان باز نخواهید گشت.

لطفا توجه داشته باشید که اگر چه کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد، جهت توسعه خدمات و امدادرسانی به شهرهای جدید پناهجوپذیر در حال هماهنگی با مقامات مرکزی و محلی میباشد، اما تضمینی نیست که شما در این شهرهای جدید کمک دریافت کنید.

مصاحبههای اصلی تعیین وضعیت پناهندگی و مصاحبههای کشوری در کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد در وان در حال حاضر متوقف شده است؛ اگر چه در هفتههای آینده ممکن است که این وضعیت تغییر کند. از این رو کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد با شما تماس خواهد گرفت. لطفا اطمینان حاصل کنید که اطلاعات تماس شما در کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد درست میباشد و در صورت هرگونه تغییر در اطلاعات تماستان بلافاصله کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد را مطلع سازید.

لطفا جهت اطلاعرسانی در مورد آخرین مکان و مسائل حمایتی خود به کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد با شماره تلفن ۰۵۳۳۶۴۶۰۷۹۸ تماس بگیرید. در صورت تماس با این تلفن شما میتوانید به زبانهای ترکی، فارسی و انگلیسی صحبت کنید.

در چنین شرایطی، ضمن ابراز تاسف و همدردی عمیق با مردم مناطق زلزلهزده ترکیه، پناهجویان ایرانی، افغانی، عراقی و ....، میتوان برای کمکرسانی به این پناهجویان، اقدامات مختلفی را به مرحله اجرا گذاشت. از جمله سازمانها و نهادهای انساندوست و مدافع حقوق پناهندگان، بیش از پیش در این مورد روشنگری و تبلیغ کنند تا ایرانیان و غیرایرانیان بیشتری بتوانند کمکهای مالی خود را از هر طریقی که علاقمندند و میشناسند به این پناهجویان برسانند. میتوان به احزاب و سازمانهای پارلمانی و غیرپارلمانی مراجعه کرد و آز آنان خواست که به دولتهایشان فشار بیاروند تا تعدادی از این پناهجویان را بدون تشریفات طولانی بپذیرند؛ به علاوه با مراجعه به نهادهای انساندوست و مدافع حقوق پناهندگان و حقوقبر و تشکلهای کارگری و دمکراتیک در کشورهای غربی مراجعه کرد تا از آنها نیز خواست خودشان مستقیما در این مورد کمکرسانی به پناه جویان ساکن وان و انتقال آنها به کشورهای امن و پناهندهپذیر اقدام کنند. حتی همه این نهادها و سازمانهای با هماهنگی همدیگر و یا مستقیما خودشان، هیاتهایی را برای بررسی بیشتر وضعیت پناهجویان به این شهر اعزام دارند. رسانههای عمومی فارسیزبان که نقش مهمی در رقم زدن افکار عمومی و در عرصه تبلیغ و تشویق و جلب توجه مردم دارند جایگاه مهمی را به عرصه معضلات و مشکلات پناهجویان وان بدهند.

از سوی دیگر، باید نهادهای بینالمللی چون کمیساریای عالی پناهندگان در ژنو و شعبه آن در آنکارا و وان، تشکلهای مدافع حقوق بشر نامه نوشت و یا در صورت امکان مستقیما مراجعه کرد و خواهان رسیدگی فوری به مساله پناهجویان وان شد. همچنین باید دولت ترکیه را به خاطر رفتار غیرانسانی و برخورد تبعیضآمیز و نژادپرستانه با مردم کُرد و همچنین پناه جویان، به ویژه هنگامی که دچار چنین فجایع طبیعی هستند شدیدا محکوم کرد.

شنبه چهاردهم آبان ۱۳۹۰ - پنجم نوامبر ۲۰۱۱