بهرام رحمانی:

bahram.rehmani@gmail.com

چه کسانی مسئول قربانی شدن پناهجویان هستند؟!

روز شنبه ۱۷ دسامبر ۲۰۱۱ برابر با ۲۶ آذر ۱۳۹۰، یک کشتی که بیش از ظرفیت خود مسافر حمل میکرده، در سواحل اندونزی غرق شده است. یک مسئول پزشکی در اندونزی، روز یک شنبه ۱۸-۱۲-۲۰۱۱ اعلام کرد، یک کشتی چوبی حامل پناهجویان که بیشتر آنها ایرانی و افغانی بودهاند در آبهای اندونزی غرق شده است.

سحر العارفین، رییس عملیات نجات اندونزی در گفتگو با خبرگزاری رویترز اعلام کرد از میان ۳۸۰ مسافر کشتی غرق شده، تنها ۷۶ نفر نجات یافتهاند.

این دومین بار ظرف دو ماه اخیر است که کشتی حامل پناهجویان در راه رسیدن به استرالیا غرق میشود. ماه گذشته هم حدود پنجاه پناهجو که با کشتی عازم استرالیا بودند با غرق کشتی، جان خود را از دست دادند.

یک کشتی دیگر پناهجویان نیز در اوایل ماه نوامبر در اندونزی غرق شد و بیش از پنجاه مسافر آن نجات یافتند، اما حدود هفت نفر از مسافران غرق شدند.

متاسفانه هر ساله هزاران پناهجو در حال فرار از دستان خونین دیکتاتور و جنگها و یا فقر و گرسنگی، دچار فجایعی درناکی میشوند و حتی برخی از آنها جان خود را نیز از دست میدهند و...

سئوال این است که چه کسانی مسئول قربانی شدن پناهجویان هستند؟ جواب این سئوال ساده، اما جوانب مختلفی دارد.

ـ نخستین مسئول این فجایع حکومتهایی چون حکومت جهل و جنایت و ترور اسلامی ایراناند که با تهدید و ترور، سرکوب و سانسور، زندان و شکنجه و اعدام خود سبب شدهاند که فعالین سیاسی، اجتماعی و فرهنگی به ناچار از کشور بگریزند و در راه فرار با انواع و اقسام خطرات روبرو شوند.

ـ دومین عامل کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان و همچنین دولتهای پناهندهپذیر هستند که سالهاست کنوانسیون ۱۹۵۱ ژنو در مورد پناهندگان را که یک دستاورد انسانی پس از جنگ جهانی دوم بود نقض کردهاند و بیسروصدا آن را به بایگانیهای خود سپردهاند.

ـ سومین عامل باندهای مافیایی و قاچاق انسان هستند که هر جا منافعشان به خطر افتاده پناهجو را قربانی کردهاند. یا پول پناهجو را بالا کشیدهاند و او را در معرض خطرات مختلف قرار دادهاند. یا به دلیل این که سود بیشتر ببرند آنها در قایقهای ناامن و با ظرفیت بیشتر راهی دریاها و اقیانوس پُرخطر میکنند بدون اینکه عواقب آن را در نظر بگیرند. حتی گزارشاتی وجود دارد که قاچاقچیان برای این که دستگیر نشوند حتی پناهجویان نگونبخت را به دریا ریختهاند.

به این ترتیب، فردی که خانه و کاشانه خود را به امید دستیابی به یک دنیای انسانیتر و امنتر ترک میکند در مسیر راه خود با موانع مختلفی روبرو میشود که شاید از قبل آنها را پیشبینی نکرده است.

در تازهترین فاجعه انسانی از میان ۳۸۰ مسافر کشتی غرق شده، تنها ۷۶ نفر نجات یافتهاند. یک کشتی قدیمی که حدود ۳۸۰ پناهجوی افغانی و ایرانی را با خود حمل میکرد، روز شنبه ۱۷ دسامبر ۲۰۱۱، در سواحل جزیره جاوه از جزایر اندونزی غرق شد. بر اساس گزارشات روز یکشنبه، یعنی یک روز بعد از حادثه دلخراش، ماموران نجات موفق شدهاند ۷۶ نفر از سرنشینان این کشتی را نجات دهند و مابقی جان باختهاند.

سرنشینان این کشتی، قصد داشتند خود را به استرالیا برسانند. به گفته مسئولان، کشتی غرق شده ظرفیت حداکثر ١٠٠ مسافر را داشته است اما دستکم ٢٥٠ نفر سوار آن بودند.

نجات یافتگان ایرانی و افغانی که اینک در محلی در ٦٠٠ کیلومتری جاکارتا، پایتخت اندونزی، نگهداری میشوند گفتهاند که بین ٢٥٠٠ تا ٥٠٠٠ دلار به قاچاقچیان انسان دادهاند.

بر اساس این اظهارات، اغلب مسافران کشتی پس از آنکه از دوبی به جاکارتا پرواز کرده بودند، توسط قاچاقچیان با چهار اتوبوس، هر یک با ظرفیت ۶۰ نفر، به لنگرگاه منتقل شدهاند تا آنها را با کشتی به خاک استرالیا برسانند و تقاضای پناهندگی بدهند.

یکی از نجاتیافتگان این حادثه، جوانی ۱۷ ساله از افغانستان است که به خبرگزاری فرانسه گفت در خواب بوده که متوجه شده ناگهان تکانهای شدیدی قایق را تکان میدهد. وقتی حواسم جمع شد که دیدم قایق دارد برمیگردد و تمامی سرنشینان جیغ و فریادی از سروحشت میزدند. او، گفت: «من به همراه حدود ۲۰ نفر دیگر که جلیقه نجات بر تن داشتیم توانستیم به یکی از تکههای قایق خود را رسانده و منتظر بمانیم ولی بیش از یک صد تن گرفتار شده بودند.»

شاهدان عینی میگویند نجاتیافتگان حدود ۶ ساعت روی آب بودند تا اینکه ماهیگیران متوجه آنها شده و شروع به نجات دادن آنها از آب کردند. در حال حاضر تمامی کسانی که از آب گرفته شدهاند، در پناهگاهی در اندونزی به سر میبرند.

Bildunterschrift: Großansicht des Bildes mit der Bildunterschrift: مقصد این کشتی جزیره «کریسمس آیلند» بوده که در نزدیکی سواحل اندونزی، ولی جزو خاک استرالیا است. این جزیره در ۲۶۰۰ کیلومتری شمال غربی استرالیا و حدود ۳۰۰ کیلومتری سواحل اندونزی قرار دارد. کریسمس آیلند، منطقهای است که قاچاقچیان، مهاجران زیادی را به آنجا انتقال میدهند چرا که به آبهای اندونزی خیلی نزدیک است. در آخرین حادثه در این منطقه که سال گذشته روی داد، ۵۰ تن در توفان گرفتار شده و کشته شدند.

مقامات ساحلی اندونزی گمان می کنند که بارش شدید باران و موجهای بلند دریایی کشتی را به کام دریا کشیده و غرق کرده است.

با انتشار نخستین خبرهای غرق شدن این کشتی در استرالیا، بار دیگر بحث سیاست مهاجرت این کشور در مطبوعات شدت گرفت.

جیسون کلر، وزیر کشور استرالیا، در این رابطه اظهار داشت: «ما به فکر قربانیان و اعضای خانواده آنها هستیم.» او، افزود: «هرگاه انسانها سفر خطرناکی را در پیش میگیرند و با جان خود بازی میکنند، به شدت متاثر میشوم.»

یان رینتول، از نهاد «شورای پناهندگان»، این اظهارات وزیر کشور استرالیا را «متظاهرانه» خواند و گفت، بهتر است به جای این حرفها سیاست مهاجرت دولت استرالیا تصحیح و امکانات بهتری در این زمینه فراهم شود تا به چنین فجایعی نیانجامد.

انتشار خبر غرق این کشتی موجی از انتقاد را از استرالیا، در میان سازمانهای مدافع حقوق بشر برانگیخته است. چرا که از نظر این سازمانها سیاستهای غلط این کشور در ارتباط با مهاجرت به استرالیا، مقصر اصلی در بروز این گونه فجایع است. منتقدان سیاستهای مهاجرتی استرالیا میگویند اگر این کشور با سیاستی درست به پذیرش مهاجر اقدام کند چنین فجایعی به وقوع نخواهد پیوست. در حدود یک سال پیش هم ٥٠ پناهجوی ایرانی و عراقی در رویدادی مشابه جان خود را از دست دادند.

حدود ۱۹۷ مسافر یک کشتی حامل پناهجویان در دریای سرخ جان خود را از دست دادند. به گزارش خبرگزاری نیمه دولتی «مرکز رسانه ای سودان» (SMC) به نقل از مقام های دولتی، این اتفاق روز سهشنبه ۵ ژوئیه ۲۰۱۱ - ۱۴ تیر ۱۳۹۰ در آب های سودان رخ داده است. مرکز رسانهای سودان گزارش داد که تنها ۳ تن از این حادثه جان سالم به در بردهاند.

سازمان عفو بینالملل از کشورهای اروپایی خواست، به توصیههای درونی کمیسیون اتحادیه اروپا عمل کرده و با پذیرش آوارگان از شمال آفریقا موافقت کنند. به گفته این سازمان حقوق بشری، طبق قوانین بینالمللی کمک به آوارگان نیازمند بر روی دریا یک وظیفه به شمار میآید. دبیرکل سازمان عفو بینالملل در آلمان تاکید کرد: «وضعیت آوارگان در جزیره لامپه دوسا نیز فاجعهآمیز است.»

از تصویب کنوانسیون ژنو در روز ۲۸ ژوئیه ۱۹۵۱ شصت سال می گذرد. تعداد پناهجویان جهان، امروز به ۴۳ میلیون نفر رسیده است. جنگ و خشونت و سرکوبهای دولتی، عامل اصلی آوارگی و فرار است. بر اساس آمار کمیساریای عالی امور پناهندگان سازمان ملل متحد، تعداد فراریان جهان، به بیش از ۴۳ میلیون نفر رسیده و رکورد ۱۵ سال گذشته را شکسته است. مناطق بحرانی، دهها سال است که از طریق خشونت، جنگهای خانگی و تنشهای داخلی، مردم را مجبور به فرار از خانههای خود میکنند.

آمار نشان می دهد که بیشترین پناه جویان جهان را شهروندان افغانی تشکیل میدهند. به خاطر وضعیت دشوار و جنگ داخلی و جنگ آمریکا و ناتو در افغانستان، از میان حدود ۳ میلیون پناهنده و پناهجوی افغانی، کمتر کسی است که حاضر باشد داوطلبانه به کشور خود بازگردد. عراقیها و سومالیائیها، جایگاه دوم و سوم را در میان پناهجویان جهان دارند. تعداد فراریان عراق به یک میلیون و ۷۰۰ هزار نفر، و تعداد پناهجویان سومالی به ۷۷۰ هزار نفر رسیده است. صدها هزار نفر از مردم سومالی، به خاطر فاجعه قحطی در شمال آفریقا، به تازگی به سیل پناهجویان پیوستهاند.

از آغاز سال جاری میلادی، ساحل عاج، لیبی، سوریه و یمن نیز به مناطق بحرانی و پُرتنش جهان افزوده شدهاند. کمیسر امور پناهندگان سازمان ملل، نیمه ژوئن امسال هنگام معرفی گزارش تازه این نهاد در رم گفت: «اکنون ما میفهمیم که بسیاری از تنشها قدیمی پایان ندارند.»

آغاز بحران سیاسی لیبی و حملات مداوم هوایی ناتو و آمریکا در این کشور، تاکنون ۱۸ هزار لیبیائی توانستهاند خود را به جزیره لامپه دوسا برسانند و از این طریق قدم به خاک اتحادیه اروپا بگذارند. مصر و تونس، به عنوان کشورهای همسایه لیبی، تاکنون پنج برابر این تعداد را راه دادهاند.

بر پایه گزارش کمیساریای امور پناهندگان، از هر پنج پناهجوی جهان چهار نفر در کشورهای به اصطلاح «جهان سوم» زندگی میکنند. کمیسر امور پناهندگان سازمان ملل، میگوید: «حقیقت این است که فشار و مسئولیت اصلی حفظ پناهندگان بر دوش کشورهای در حال توسعه است.» پاکستان در این زمینه بهترین نمونه است: این کشور خود به شدت از فقر و بیثباتی سیاسی رنج میبرد، اما نزدیک به ۲ میلیون پناهنده در آن زندگی میکنند.

کشور آفریقائی کنیا نیز از سالها پیش مرزهای خود را به روی فراریان کشورهای همسایه گشوده است. این روزها، به خاطر فاجعه قحطی شاخ آفریقا هر روز هزار تا دو هزار فراری سومالیایی یا اتیوپیایی به اردوگاههای شمال کنیا میپیوندند. کنیا خود تعداد بیشماری قربانی خشکسالی دارد که به امید ادامه حیات در مناطق داخلی دیگر، محل سکونت خود را ترک کردهاند.

لیبریا، کشور آفریقائی دیگر نیز، ۱۸۰ هزار نفر از قربانیان خشکسالی شاخ آفریقا را پذیرفته است. گزارش کمیساریای عالی امور پناهندگان نشان میدهد که اکثریت این فراریان، به عنوان میهمان در خانههای مردم پذیرفته شدهاند. آنها نمیدانند که اصولا زمانی به کشور خود بازخواهند گشت یا نه؟

در سالهای اخیر از حدود ۲۷ میلیون و ۵۰۰ هزار نفری که در کشورهای خودشان آواره شدهاند، نزدیک به ۳ میلیون نفر توانسته اند به محل سکونت اصلی خود برگردند و زندگی را در آنجا از سر بگیرند. این وضعیت به ویژه در پاکستان، کنگو و اوگاندا محسوس بوده است.

در چنین شرایط ناگواری، به گفته کمیسر امور پناهندگان، در کشورهای ثروتمند صنعتی، «مرزها همواره تنگتر، ورود فراریان غیرممکنتر و درخواست پناهندگی دشوارتر میشود.» از زمانی که نخستین فراریان لیبی قدم به جزیره لامپه دوسا در خاک ایتالیا گذاشتند، کنترل مرزهای اروپا تشدید و بحث درباره توزیع پناهندگان در اتحادیه اروپا داغتر شد.

حق پناهندگی اهدایی هیچ حزب و سازمان و مقام و دولتی نیست. حقی است که پس از جنگ جهانی دوم و در اوج بربریت و کشتار دولتهای وقت، مفاد کنوانسیون ۱۹۵۱ ژنو به آنها تحمیل شد. اما اکنون با وجود اینکه دولتهای قدرتمند و ناتو به بهانه مبارزه با تروریزم و دیکتاتورها به کشورهایی چون عراق، افغانستان، لیبی و غیره لشکرکشی کرده و جنگ و خونریزی راه میاندازند و باعث آوارگی میلیونها انسان از خانه و کاشانهشان میگردند حتی کسانی را که از جهنم جنگ و کشتار و دیکتاتوری میگریزند تا براساس کنوانسیون ژنو به کشور امنی برسند اینچنین قربانی میکنند. بنابراین، دولتهای سرمایهداری جهان، مستقیم و غیرمستقیم عامل آوارگی مردم از خانه و کاشانهشان هستند.

در چنین شرایطی، اعتراض به کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل و دولتهای پناهندهپذیر و وادار کردن آنها برای پذیرش پناهجویان بر اساس کنوانسیون ژنو، در حال حاضر تنها راهی است که میتواند راه برای پذیرش پناهجویان هموار سازد و دست سوداگران و باندهای قاچاق را در قربانی کردن پناهجویان محدود سازد. همچنین کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان و دولتهای پناهندهپذیر موظفند یاد این پناهجویان از دست رفته را گرامی بدارند و در تماس با خانواده آنها، همدردی و همبستگی خود را به اطلاع آنان برسانند و راه را برای ورود پناهجویان به کشورهای پناهندهپذیر هموار سازند.

دوشنبه بیست و هشتم آذر ۱۳۹۰ - نوزدهم دسامبر ۲۰۱۱