جشن مهرگان چیست؟

واژه مهر پيمان و دوستي معني ميدهد. در ايران باستان، جشن مهرگان پس از نوروز داراي اهميت ويژهاي بود. دليل آن اين است كه هر دو آغاز فصلهاي سال را نويد ميدادند. مهرگان بعد از نوروز رده دوم را از نظر اهميت جشنها دارا ميباشد. نوروز آغاز سال جديد ميباشد و مهرگان آغاز فصل زمستان است. در آن زمان سال به دو فصل تقسيم شده بود و نوروز آغاز تابستان و مهرگان آغاز زمستان را به هر ماه ميآوردند. فصل اول، تابستان بود كه با جشن نوروز شروع ميشد و هفت ماه ادامه داشت. جشن مهرگان كه از روز مهر شروع ميشد تا شش روز پس از آن ادامه مييافت و جشن شادي بر پا ميشد.

انگيزهاي كه به پيدايش جشن مهرگان در تاريخ اسطورهای ايران نسبت ميدهند پيروزي ايرانيان بر ضحاك ستمگر، به رهبري كاوه آهنگر است كه او را در بند آوردند و فريدون را به عنوان رهبر خود برگزيدند. اين جشن در روز ۱۰ مهر، روزي كه نام روز و ماه يكي بود جشن گرفته ميشد و مانند نوروز سه جنبه نجومي (طبيعي)، اسطورهای و ديني داشت. از نظر نجومي، مهرگان چند روز پس از اعتدال پاييزي جشن گرفته ميشد (اعتدال پاييزي اول مهر صورت ميگيرد) و جشن برداشت محصولات كشاورزي است. از نظر اسطورهای، در اين روز نيروي داد و راستي به سركردگي كاوه آهنگر بر ارتش دروغ و ستمگري آژي دهاك (ضحاك) پيروز شد و فريدون به شاهي رسيد. ضحاک و اقوام او مدتهاي مديدي بر ايران حکومت ميکردند و عده کثيري از جوانان ايران زمين را به قتل رسانده بودند و مردم از ظلم و جنايات آنان به تنگ آمده بودند. در آن زمان کاوه آهنگر از ميان مردم برخواسته و با برافراشتن چرم آهنگري خود که بعدها درفش کاوياني نام گرفت، رهبري براندازي ضحاک تازي را بر عهده گرفته و با ياري مردم ضحاک را در کوه دماوند زنداني کرده و به دوران حکمروانی ظلم او پايان داد. گفتهشده است که پرچم ايران نيز پس از قیام کاوه آهنگر پديد آمد و درفش کاوياني به پرچم ملي ايرانيان مبدل گرديد. پس از پیروزی تودهها بر ضحاک، با آرا و پشتوانه مردم و کاوه آهنگر، فريدون را بر تخت شاهي ايران نشاندند و ايرانيان زندگي را با آرامش سپري نمودند .

مبارزه راستي و دروغ ، داد و ستم در ايران ريشهای کهن دارد و همه جشنهاي ملي هم به گونهاي اين مبارزه و پيروزي نهايي حق بر نا حق را نشان ميدهند. ولي ، در تاريخ مهرگان اين جنبه درخشندگي ويژه را دارد. از نظرفرهنگي، در فرهنگ ايراني مهر يا ميترا به معناي فروغ خورشيد و مهر و دوستي است. همچنين مهر نگهبان پيمان و هشدار دهنده به پيمان شكنان است.

گفته شده است که تاجگذاري اردشير بابکان موئسس شاهنشاهي ساسانيان نیز با جشن مهرگان مقارن بوده است. زيرا هخامنشيان و اشکانيان و ساسانيان اين جشن را از بزرگترين جشنهاي ملي ميدانستند. بعدها آغاز فصل مهر و آغاز مدارس را به احترام جشن مهرگان شروع نمودند و آنرا جشن فرهنگي مهرگان ناميدند.

ابوريحان بيروني در کتاب آثارالباقيه درباره جشن مهرگان مي نويسد: در روز مهرگان فرشتگان به ياري کاوه آهنگر شتافتند و فريدون را بر تخت شاهي قرار دادند. سپس ضحاک را در کوههاي دماوند زنداني نمودند و مردمان ايران را از گزند او آزاد ساختند. حکمروایان دوران بني اميه که از افراطيون اسلامي بودند با تعصب ضد ايراني خود زرتشتيان ايران را در روز مهرگان وادار ميساخت تا هداياي بسياري به آنان تقديم کنند. جرجي زيدان در کتاب تمدن اسلامي مقدار اين باجها و هدايا را پنج تا ده ميليون درهم ذکر کرده است.

هم اكنون زرتشتيان در روز مهر از ماه مهر به آتشكده و نيايشگاه ميروند. با تهيه خوراكهاي سنتي از يكديگر پذيرايي ميكنند و با نيايش و برنامههاي فرهنگي مانند سخنرانيهاي ملي و آييني سرود، شعر و دكلمه جشن مهرگان را با شادي بر پا ميدارند.

جشن مهر و ماه مهر و جشن فرخ مهرگان مهر افزا اي نگار مهر چهر مهربان